نه‌به‌ز گۆڕان16/11/2019 551 جار بینراوە

دەسەڵاتی ئاخوندی و كۆمەڵگەی ئێران

بۆشاییەكی گەورە لە نێوان دەسەڵاتی ئاخوندەكان و كۆمەڵگەی ئێرانیدا هەیە. ئەو نارەزایەتیانەی جارجارە لە شارەكاندا سەر هەڵدەدەن، تەنها نارەزایەتی نین لەسەر خراپی دۆخی ئابووریی وڵاتەكە، بەڵكو دۆخە ئابوورییەكە كەرەستەیەكە بۆ نارەزایەتی دژ بە كۆی سیستەمە ئاخوندییەكە. سیستەمەكە بەجۆرێك كار لەسەر تێكشكاندنی تاك و كۆمەڵگە دەكات، ئیدی هیچ درزێك نەماوەتە بۆ هەناسەدان. پێكهاتەی سیستەمەكەش هێندە ئاڵۆز و فرە دەسەڵاتییە، بۆ كۆمەڵگەكە قورس دەكەوێتەوە بتوانێت بە بێ‌ بەرخودانی یەكلایكەرەوە بیگۆڕێت. كۆی پێكهاتەی سیستەمەكە بریتییە، لە دابەشكردنی دەسەڵات بۆ چەند بازنەیەكی دەسەڵات، واتە تەنها حكومەت دەسەڵاتی یەكەم نییە، تەنها رابەر دەسەڵات نییە، سوپای قودس دەسەڵاتێكە، بەسیج دەسەڵاتێكە، سوپای پازداران دەسەڵاتێكە، سەرباز دەسەڵاتێكە، دەزگا ئەمنییەكان دەسەڵاتێكن..هتد. سروشتی دەسەڵاتەكە وا دارێژراوە لەناو هەناوی خۆیدا چەندین دەسەڵاتی گەورە گەورەی دروستكردوون، بۆیە كۆمەڵگەی ئێرانی زۆر بە قورسی دەتوانێت كۆی ئەم دەسەڵاتانە لە بنەڕەتەوە هەڵتەكێنێت و، بێگومان لە رووبەروو بوونەوەی یەكلاكەرەوەدا پێكدادانێكی خوێناوی زۆر روودەدات، چونكە خودی دەسەڵاتە ئاخوندییەكە یەكێكە لە توندوتیژترین مۆدێلەكانی دەسەڵاتی دینی لە ناوچەكەدا.


بۆ ئەوەی زیاتر بچینە ناو چیرۆكەكانی ئەم مۆدێلە ئاخوندییەوە، لەناو یاداشتی سەرپەرشتكارانی وەك خۆیان دەڵێن: (شۆڕش!) دا دیمەنێك دەگێڕینەوە، كە ئەو دیمەنە وێنە گشتییەكە رووندەكاتەوە. لە یاداشتەكاندا هاتووە: " ئەو رۆژەی ئیمام خومەینی بە فڕۆكەی فەڕەنسی گەڕایەوە بۆ تاران، بە هەزاران كەس و ئاخوند بەریز وەستابوون تا پێشوازی بكەن و دەستی ماچ بكەن! تاڵەقانی لە گۆشەیەك دانیشتبوو، هاوڕێكانی لێیان پرسی: بۆ وا بەتەنیا دانیشتووی ئەوەتا ئیمام هاتەوە هەڵسە پێشوازی بكە، ئەویش لە وەڵامدا دەڵێت: ئێمە شۆڕشمانكرد تا خەڵك فێركەین سەری نەوی نەكات و دەستی شا ماچ نەكات، كەچی ئێستا سەرەتانگرتووە بۆ دەست ماچكردنی ئیمان، كەوایە هیچمان نەكرد، شایەكمان لابرد و یەكێكی ترمان هێنایە شوێنی." بێگومان ئەوەی سیستەمەكە ناوی ناوە (شۆرشی ئیسلامی) و هەندێك لە نوخبەی خوێندەواریش لەسەرەتادا فریویان خوارد بەم گوتارە، شۆڕش نەبوو، دەركردنی سیستەمێكی شاهانەی خێزانی بوو، بۆ هێنانی كۆمەڵێك ئاخوند كە تەواوی دەسەڵاتەكە و كۆمەڵگەی ئێرانیان خستە ژێر زەبری چەوساندنەوە. یەكێك لە مەترسیدارترین كوتەكەكانی دەست ئەم سیستەمە، دین بوو، دین كرایە كوتەكێك بۆ سڕینەوەی هەموو ئەویترێكی جیاواز. جەنابی (مونتەزیری) لە دیدارێكدا دەڵێت: " من وتم با ئەو كوڕە گەنجە چەپانە نەكوژین، ئەوانە كوڕی ئەم وڵاتەن و دەتوانین بۆچوونیان بگۆڕین، بەڵام ئیمام بە خاڵخاڵانی وتبوو، هەركەس لە گەڵ خۆمان نەبێت لەناوی ببەن!" ئەم حوكومدانە لەسەر سڕینەوەی هەموو جیاوازییەك بریتبوو لە ماهیەتی دەسەڵاتەكە.


یەكێك لە كێشە گەورەكانی ئیسلامی سیاسیی ئەوەیە دەرك بەوە ناكات كاتێك دین دەبێتە بەشێك لە دەسەڵات، ئیدی لە ئەركە دینییەكە دەكەوێت و دەبێتە كەرەستەیەك بەدەست دەسەڵاتەكەوە و هەركات پێوست بێت بەكار دەهێنرێت بۆ كردەی نابەجێ‌. هەر ئەوكاتەی (ئیمام خومەینی) دینی بەكار هێناو فتوای دا: "هەر كوردێك یاخییە لەناوی ببەن." یان ئێستا كە (ئۆردوگانی ئیخوان) دین بەكار دەهێنێت بۆ لەناو بردنی كوردەكان، ئەم دوو نمونە زیندوزە دەمانخەنە ئەو گۆشەیەوە جارێكی دیكە قسە لەسەر رزگاركردنی دین بكەین لە دەستی دەسەڵاتەكان. ئیسلامی سیاسیی بۆیە دەیەوێت دین بەشێك بێت لە دەسەڵات، تا ئەو دەسەڵاتە دینییە بەكار بهێنێت بۆ مەبەستەكانی خۆی و، دینیش لەوە داببڕێت تەنها دین بێت، بەڵكو مەبەستییەتی بیكاتە گوڕزێكی كوشندە بۆ هەموو ئەویترێكی دەرەوەی خۆی و فۆڕمێكی ئایدۆلۆژی دەسەڵاتخوازی پێبدات. سیستەمە سیاسییە دینییەكانی ناوچەكە گۆشەیەكی زیندوون تا لێیەوە لە حاڵی كۆمەڵگە و دین بڕوانین، هێنانە دەرەوەی دین لەناو دەسەڵاتە رۆژهەڵاتییەكان، لاواز كردنی دین نییە وەك ئەوەی ئیسلامی سیاسیی شیوەنی بۆ دەكات و گوایە پارێزەرییەتی، بەڵكو رزگاركردنییەتی لەو خراپ بەكارهێنانەی كە هەر هات دەسەڵاتەكان ویستیان بۆ مەبەستی خۆیان بەكاری بهێنن بەكاری دەهێنن، زیندوترین نمونەش لە ئێستادا _توركیا، ئێران_ عێراق_ ..هتد. لەم سێ‌ سیستەمەدا دین لە ئەركە راستەقینەكەی خۆی داماڵراوە و ئەركێكی تری پێسپێدراوە كە ئەركی دین نییە، ئەركی دەسەڵاتە بۆ پاراستنی بەرژەوەندی نوخبەیەكی دەسەڵاتدار لە ژێر ناوی دیندا.


كۆمەڵگەی ئێرانی جگە لەوەی لە رووی ئابوورییەوە گەیشتوەتە قۆناغێك ئیتر لە مردن نەترسێت و لە پێناو ژیاندا ماوەی ناماوەیەك بێتە سەر شەقام و رووبەرووی سیستەمە ئاخوندییەكە ببێتەوە، لە هەندێك وێستگەشدا گەیشتوەتە قۆناغێك لەگەڵ سیستەمە ئاخوندییەكەشدا دینەكەش رەد بكاتەوە، هۆكاری ئەمەش خراپ بەكار هێنانی دینە لە لایەن ئاخوندەكانەوە بۆ مانەوەی دەسەڵاتەكەی خۆیان. بۆ نمونە: خانمێكی بێژەر هەیە، ئەم خانمە چالاك وانە، لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان ملیۆنان كەس هاوڕێین، لەترسی سیستەمەكە لە دەرەوە دادەنیشێت، تەنها بێژەرێكی تەلەفزیۆنی نییە، چالاكوانێكی بەهێزیشە، رۆژی چوارشەممە سوورە كە جەژنێكی كۆنی ئێرانی و كوردییە و لە دینی زەردەشتییەوە وەرگیراوە، ئەم رۆژەی گۆڕیوە ناوی ناوە (چوارشەمە سپییە) هەموو چوار شەممەیەك بە هەزاران ژن و كچ، لە شوێنی جیاجیاو شاری جیاجیادا لە چكەكانیان فڕێدەدەن و وێنەی دەگرن و دەینێرن بۆ (مەسیح عەلی نەژاد) ئەویش بڵاوی دەكاتەوە. سیستەمەكە بەجۆرێك چوەتە ناو ژیانی تاكەكانەوە بڕیار لەسەر جلوبەرگییان و تەنانەت شێوەی ژیانیان و شێوەی هەڵسوكەوتیشان دەدات، ئەوانیش لە پێناو ئازادییەكانی خۆیان بەم شێوەیە لە رێگەی خانمێكەوە دژی دەسەڵات سەپاندن دەوەستنەوە و، نایانەوێت لەگەڵ ئەو سەپاندنەدابن و داوای ئازادی فەردی دەكەن، لەبەرامبەریشدا ئاخوندییەكان و لەشكرەكانیان ئەمە بە بەڕەلاِیی و لادان دەبینن، چونكە بە دیدی ئەوان ئەخلاق لەسەر بنەمای جلوبەرگ دەپێورێت، نەك لەسەر بنەمای كردە خراپەكانی خۆیان دژ بە كۆمەڵگە و تاك. بەهەمان شێوە سیستەمەكە دۆخێكی دروستكردوە لە زنجیرەیەكی كۆمیدیدا (میهران مدیری) " شەترنجێك دادەنێت، لەبری ئەسپەكە كەرێكی لەشوێنی داناوە، ئەم كەرە دێت كش لە مەلیك دەكات و ئەویش دەڵێت: شامان دەركرد كەرێكمان لە شوێنی دانا."


ئەمانە و چەندین جوڵە و كردەی تر، چ لە هونەری گۆرانی، هونەری مۆسیقا، سینەما، چالاكی رۆژانەدا، هونەری نووسین و ئەدەبدا...هتد. ئەوە دەبینین كۆمەڵگەی ئێرانی لەژێر چنگی سیستەمەكەدا لە دۆخێكی خراپدا دەژیت و دەیەوێت شێوەیەكی دیكە لە ژیان تاقی بكاتەوە. لەلایەك سەپاندنی مۆدێلێك لە دەسەڵاتی دینی بەسەر كۆی كۆمەڵگە، كە ئەم دەسەڵاتە دینییە، دین خۆی نییە، فۆڕمێكە لە دین بۆ نوخبەیەكی ئاخوندی. لەلایەكی دیكەوە فشاری ئابووریی دەستی خستوەتە قورگی كۆمەڵگەكەوە، لەلایەكی ترەوە سانسۆر و رێگیركردن لە هەموو ئازادییەكی تاكەكەسی و گشتی، لەلایەكی دیكە توندوتیژی سیستەمەكە بەرامبەر بە هەر جوڵە و كردەیەك بۆ سەر دەسەڵاتەكە، ئەم كۆمەڵگەی گەیاندوەتە شوێنێك ماوەی ناماوەیەك دێتە سەرشەقام و رووبەروو بوونەوە روودەدات، ئەمە جگە لە هەزاران چالاكی دیكەی جیاواز دژی سیستەمەكە. بێگومان خۆپیشاندان و مانگرتنەكان كاریگەری دەبێت، بەڵام چاوەروانی شتی زۆر گەورەی لێناكرێت (بەهاری عەرەبی وێنەی خۆپیشاندانی شێواند.) ئەو تاقمەی لە سەدەی بیست بەناوی (شۆڕش)ەوە لە تەواوی رۆژهەڵاتدا هاتنە سەر دەسەڵاتەكان، بەرهەمەكەیان نەخۆشترین مۆدێلی دەسەڵات و ناشیرینترین مۆدێل و توندوتیژترین مۆدێل بوو. رەنگە ئەوانەشی لە سەدەی بیست و یەك لە رێگەی خۆپیشاندانەكانەوە دێن، زۆر جێگای ئومێد نەبن، چونكە بونیادی سیستەمەكان بیماربووە و گەر لە بونیادەوە نەگۆڕێن نابێتە ئومێدێ بۆ مۆدێلێكی نوێ‌ لە دەسەڵات و ناشتوانێت كۆمەڵگەیەكی مۆدێرن و ژیانێكی سەربەرزانە بەرهەمبهێنرێت. بە گۆڕینی سیماكانیش بونیادەكە ناگۆڕێت، ئەو شانۆیەی پێشوتر لە ئێران رویدا، هاتنی (ئیسلاح تەڵەب) سیستەم دەگۆڕێت مۆدێلێكی پوچ بوو، تەنها ئاخوندێكی محافزكار دەڕۆیی یەكێكی دیكە دەهاتە شوێنی هیچ جیاوازی نەبوو لەگەڵ ئەوەی پێشوو. لە كۆتایدا چ كۆمەڵگەی _ئێرانی، توركی، عێراقی بە هەرێمیشەوە، سوری_..هتد. بە ئاڵوگۆڕی سیماكانی ناو دەسەڵاتەكە سیستەمێكی نوێ‌ دروست ناكەن و تەنها هەوڵێكە بۆ دووبارەكردنەوەی دەسەڵاتە بیمارەكان، تەنها دەلاقەیەك جێگای ئومێد بێت لە رۆژهەڵاتدا هەڵتەكاندنەوەی سیستەمەكانە لە بونیادەوە و دارشتنەوەیانە بە شێوەیەكی عەقڵانی، كە ئەمەش لە ئێستادا لە هیچ شوێنێكدا بەدی ناكرێت.

زۆرترین خوێندراوە

  • یەک ڕۆژ
  • یەک هەفتە
  • یەک مانگ

بۆ زانینی سەرپێچی ئوتۆمبێلەکەت کلیک بکە

سلێمانی هەولێر دهۆک

ڕاپرسی

كام جۆری سیستەمی حوكمڕانی بۆ هەرێمی كوردستان دەگونجێت ؟




    
Copyright © 2015 Snur Media. Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure